مزار مولانا زین‌الدین شاخص‌ترین جاذبه گردشگری تایباد است/ در پناه درخت پسته کهنسال

مزار مولانا شیخ زین الدین ابوبکرتایبادی که یکى از صوفيان برجسته قرن هشتم هجرى است شاخص‌ترین اثر تاریخی تایباد است که توسط بزرگترین معماران دوره تیموری بنا شده و در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

زين‌الدين ابوبکر، يکى از صوفيان برجسته قرن هشتم هجرى، معاصر با تيمورلنگ و حافظ شيرازى بوده و در سال ۷۹۱ هـ.ق وفات يافته است.

بیشتر تذکره نویسان نام زین الدین تایبادی را زین الدین ابوبکر ثبت کرده‌اند. اما صاحب مجالس المومنین معتقد است: «نام شریفش همان نام جد او شیخ فاضل مولا زین الدین علی تایبادی است. کنیه او بر وجهی که مشهور و در نفحات مذکور است، باور نداریم»

تایبادی در علوم ظاهر شاگرد مولانا نظام الدین هروی است اما در طریقت او را اویسی و تربیت یافته روحانیت احمد نامقی جامی دانسته‌اند:

«به واسطه ورزش شریعت و متابعت سنت، ابواب علوم باطنی بر وی مفتوح شده بوده‌است و احوال و مقامات عالیه ارباب ولایت میسر گشته؛ و وی به حقیقت اویسی بوده‌است.»[۳]

جامی آورده‌است شیخ به مدت هفت سال از تایباد با پای برهنه به مزار احمد جامی می‌رفت. در فاصله ای دور، در برابر تربیت شیخ می‌ایستاد و به تلاوت قرآن مشغول می‌شد. هربار این فاصله را کمتر می‌کرد تا اینکه پس از هفت سال به پیش مرقد شیخ رسید و سی سال بعد از آن روحانیت شیخ احمد وی را به زیارت مشهد اشارت کرد. زین الدین به مشهد رفت و خلعتها و نوازشها یافت و از آنجا عزیمت طواف مزارات طوس کرد. در طوس با یکی از عرفا به نام بابا محمود طوسی دیدار کرد و پس از آن هر سال یک از مریدان خود را نزد بابا محمود می‌فرستاد تا سخنان وی را بنویسند و به خدمت او بیاورند.

 

مزار مولانا در پناه درخت پسته کهنسال

مقبره مولانا زين‌الدين ابوبکر، در شهرتایباد واقع شده است. محل قبر در فضاى آزاد قرار دارد و در برابر آن، بناى باشکوهى و در پناه درخت پسته کهنسال ساخته شده است.

بر اطراف مرقد، معجرى کشيده شده است و دو لوح سنگى خاکسترى رنگ، يکى بر روى قبر و ديگرى در بالاى سر آن به صورت افراشته قرار داده شده‌اند.

بر روی سنگ مزار وی به قلم زیبای نستعلیق این عبارت دیده می شود: کل شیء هالک الا وجهه،هذا مرقد مرحوم قطب الاقطاب مولانا، شیخ محمود بن شیخ سهیل تایبادی وفات یوم پنجشنبه سلخ محرم  ۷۹۱ و بر روی سنگ قبر افراشته این عارف چنین نگاشته شده :

سنه احدی و تسعین بود تاریخ/ گذشته هفتصد از سلخ محرم

شده نصف النهار از پنج شنبه/ که روح پاک مولانای اعظم

سوی خلد برین رفتند و ملایک/ همه گفتند از جان خیرمقدم

در بالاى سر قبر، سنگ ديگرى وجود دارد که بر اساس کتيبه آن مشخص مى‌شود که معجر خاکسترى در سال ۱۰۳۰ هـ.ق توسط شخصى به نام «خواجه درويش» تقديم مزار شده است. در برابر مزار مزبور، بناى مجللى وجود دارد که در سال ۸۴۸ هـ.ق توسط پيراحمد خوافى وزير شاهرخ،  پسر تيمور جهت مسجد و نمازخانه بنا گرديده است.

نقشه بنا شامل گنبدخانه‌اى چهارتاقى با ايوانى رفيع در جلوى آن و با اتاق‌هاى دوطبقه‌اى در طرفين است.

نماى بيرونى بنا شامل ايوان رفيعى با تاق‌آهنگ است که در دو سوى آن، غرفه‌هاى دو طبقه‌اى قرار گرفته است. راه ورود به طبقه ‌اول هر يک از آن‌ها، از درگاه کنار ايوان و راه ورود به طبقه‌ دوم، از پلکان‌هايى است که در بيرون بنا قرار دارند.

در پشت ايوان، شش طاق‌نما قرار دارد. تمامى سطوح نماى ايوان و تاق‌هاى حجره‌هاى طرفين آن، با استفاده از کاشى نره – به شيوه معقلى  و کاشى معرق تزئين شده است. شاه‌نشين‌هايى با پوشش نيم‌گنبدى با گوشه‌سازى‌ها و مقرنس‌کارى‌هايى دارد و بر فراز آن گنبدى با استفاده از سه کنج‌هاى مقرنس‌کارى شده و کاربندى ساخته شده است.

در چهار گوشه بنا، چهار پلکان تعبيه شده است که به حجره‌هاى طرفين ايوان و به پشت‌بام راه مى‌يابند و ورودى آن‌ها از بيرون بناست. فضاى داخلى بنا، در گذشته، از طريق درگاه‌هاى شمالى و جنوبى نيز به بيرون راه داشته که امروزه مسدود داست.

نماى بيرونى با قاب‌هاى ساده آجرى و نماى ايوان و داخل آن با کاشى‌‌کارى معقلى، معرق و تلفيق سنگ و کاشى تزئين شده است. عناصر تزئينى شامل نقوش گياهى، هندسى و کتيبه‌هاست.

پيشانى آن و زير کلاهک مناره‌ها و حاشيه قوس ايوان را با کاشى‌هاى نره فيروزه‌اى و لاجوردى که از مسجد مولانا آورده‌اند، تزئين کرده‌اند.

در داخل ايوان، محرابى وجود داشته است که در چند دهه قبل،  راهى از آن به داخل بنايى که در پشت ايوان ساخته‌اند،  باز کرده‌اند. در طرفين اين ايوان، دو چله‌‌خانه تعبيه شده است.

به استناد کتیبه موجود، کار ساختمان بنای مزار مولانا در سال ۸۴۸ ه.ق مقارن با زمامداری شاهرخ پسر تیمور به پایان رسیده و بدستور « غیاث الدین پیر احمد خوافی وزیر با درایت وی بوده است. معماران بنا نیز بزرگترین معماران ایران درآن دوران برادران غیاث الدین و قوام الدین شیرازی بوده اند.

[Not a valid template]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.